Communicatie

Hoeveel verschil jij van de gewone man? Doe de test!

2011-11-29T00:39:00.000-08:00

Als je dit leest, is de kans groot dat je hoger opgeleid bent, of op weg bent dit te worden. En dat heeft een grote invloed op je denken. Of je dit nu wilt of niet, je verschilt wezenlijk van tweederde van de Nederlanders, die geen universitaire of hbo-opleiding hebben. Waarschijnlijk verschillen jullie ook in levensstijl.

'Nou en? Wat is het probleem?' denk je misschien. Het probleem is dat je mogelijk wel met 'die anderen' moet communiceren. En hoe kun je hun 'taal' spreken als je hen niet kent?

Hoe groot jouw verschil met de meeste mensen is, kun je zelf testen met de 'mentality-test' van het onderzoeksbureau Motivaction. Dit bureau onderscheidt acht life-style-groepen, die je in twee catageorieën kunt verdelen:

A.) De traditionele burgerij, de moderne burgerij, de gemaksgeoriënteerden en de opwaartsmobielen. Hiertoe behoort ongeveer 60% van de Nederlandse bevolking.

B.) De postmoderne hedonisten, kosmopolieten, postmaterialisten of moderne conservatieven (de overige 40%).

Als je de test hebt gedaan, krijg je een lijstje met de volgorde waarin je in die groepen past. Test jezelf dan hier.
De kans is groot dat de (post)moderne groepen van categorie B bij jou bovenaan staan. Dan verschil je erg van 60% van de bevolking. Dat zou een communicatieuitdaging zijn.

Er is een voor de hand liggende manier om de anderen toch te leren kennen, namelijk buiten je werk veel met hen om gaan. Alleen... de kans is groot dat je hen ook daar weinig tegen komt.

Maar wat dan? Dan kun je ze alleen nog maar via de massamedia leren kennen. Dus: kijk veel naar SBS6 en lees de Panaroma, de Weekend en de Privé!

Je hebt nu inmiddels één groot voordeel: je bent je bewust van het probleem en dat is de belangrijkste stap in de oplossing ervan.

Man probeert meisje in trein op verkeerde pad te brengen terwijl iedereen toe hoort

2011-11-25T13:27:00.000-08:00

Het meisje straalde, maar niet voor lang. “Een helder stuk, met interessante conclusies, jouw scriptie,” zei de man tegenover haar, “maar een wetenschappelijk carrière, dat wordt niets.” Waarom? “Omdat jouw taalgebruik niveau mist.”

Het meisje dacht dat het een grapje was, maar dat was het niet. “Neem nou deze zin: ‘In hoofdstuk 6 concludeer ik…’ Dat moet zijn ‘in hoofdstuk 6 wordt geconcludeerd dat…’

“Maar ik concludeer dat toch?” vroeg het meisje onschuldig. De man glimlachte: “Natuurlijk, maar als je schrijft ‘wordt geconcludeerd’ ontstaat bij de lezer het gevoel dat de conclusie onvermijdelijk is of in ieder geval door een groep wetenschappers wordt getrokken. Dat versterkt de geloofwaardigheid van je scriptie.” Het meisje wierp tegen dat dit dus eigenlijk bedrog is, maar dat wimpelde de man met een lichte handbeweging weg.

Er was meer: “Je moet sowieso veel meer passieve zinnen gebruiken, maar ook moeilijke woorden, en abstracte uitdrukkingen als ‘met betrekking tot’, ‘ten aanzien van’ en ‘in verband met’ in plaats van banale woorden als ‘met’ en ‘van’.” Een goed taalgebruik zou haar onderzoeksverslag of analyse abstracter en minder helder maken en daardoor meer diepgang geven. En dat zou haar imago van wijze deskundige versterken.

Het meisje was (net als ik, een stoel verder) verbijsterd. Maar niet uit het veld geslagen. De man wilde haar voor de gek houden, zei ze. Maar die bezwoer dat hij het serieus meende. Sterker nog, hij zei een paar keer per jaar door docenten afgewezen scripties te herschrijven. “Die zijn bijna altijd helder. Ik maak ze moeilijker en abstracter.” En dat levert wat op? Volgens de man in de beoordeling altijd minstens één punt, maar meestal twee en soms drie.

Het meisje staarde naar de horizon, over de file heen die we voorbij zoefden. “Ik denk niet dat ik daaraan ga mee doen,” zei ze uiteindelijk. “Er is al genoeg bedriegerij. Ik wil voor iedereen begrijpelijke stukken schrijven. En ik zoek wel werk waarin dat gewaardeerd wordt.”

De man was niet boos, maar een beetje verdrietig. Hij gaf haar een A4′tje met tips voor taal op niveau. Voor wanneer ze volwassen zou worden. En zij gaf hem deze link naar de site van de universiteit in Nijmegen met alternatieven voor de verschrikkelijke voorzetseluitdrukkingen. Voor het geval de man, net als Mariken van Nieumeghen, ooit weer op het goede pad zou willen komen

Met goed interim-management bezuinigen op communicatie

2011-11-20T12:41:00.000-08:00

Op communicatie bezuinigen en tegelijkertijd de kwaliteit ervan verhogen? Het lijkt te mooi om waar te zijn, maar het kan. Ik heb er een instrumentarium voor ontwikkeld.

Daarin staan vier vragen centraal:
1. "Kunnen wij op onze communicatie en communicatieadviesfunctie bezuinigen?" Met behulp van mijn nieuwe communicatiescan is die vraag niet moeilijk te beantwoorden.
2. "Is het goedkoper om minder of juist méér uit te besteden?" Een goede kosten/baten-analyse kan die vraag beantwoorden. In ieder geval komt de digitale redactieservice (drs) in beeld, de hoogwaardige bureau- en eindredactie van Nederland.
3. "Hoe moeten we die bezuinigingen precies invullen?" Doorgaans is een doelmatigere toedeling van communicatieadviestaken nodig.
4. "Hoe kunnen we ervoor zorgen dat de nieuwe aanpak ook goed gaat functioneren?" Interimmanagement is de beste oplossing, maar de combinatie van advies, training en coaching kan ook volstaan.

Wil je hier meer over weten? Mail of bel me dan: frank@geenemc.nl of 0611 5304 11. Dan ontvang je zo snel mogelijk nadere informatie.

Ondeskundige bezuinigen? Niet doen!

2011-11-20T11:47:00.000-08:00

Voor het bedenken van sommige bezuinigingen heb je geen vakkennis nodig, bijvoorbeeld als het gaat om doelmatig vergaderen.

In andere gevallen is vakkennis onontbeerlijk.

Voorbeeld. Hoeveel stukken moet een communicatieadviseur lezen om zijn werk goed te kunnen doen? Bij welke vergaderingen moet hij zitten? Hoeveel tijd mag een redacteur aan het schrijven van een goed nieuwsbericht besteden? En hoeveel tijd mag het schrijven van een communicatieplan kosten?

In nogal wat organisaties leveren de antwoorden op deze vragen veel mogelijkheden tot èn bezuiniging èn kwaliteitsverhoging op.

Maar wie gaat die antwoorden geven? Doorgaans kan alleen een ervaren vakdeskundig manager dat (in ons voorbeeld op het gebied van communicatie). In de organisaties waarin die rondloopt, hoeft er dus geen probleem te zijn.

Is dat bij jullie niet het geval? En willen jullie de doelmatigheid en de kwaliteit van jullie werk verhogen? Dan is de inhuur van vakdeskundigheid van buitenaf zeer aan te bevelen, zo niet onvermijdelijk. De kans is groot dat die zowel de doelmatigheid als de kwaliteit kan verhogen.

Zie voor slim bezuinigen zeker ook: http://nudoorpakken.nl/thema/bezuinigen/.

Help! We gaan bezuinigen. Wat moeten we doen?

2011-11-16T04:33:00.000-08:00

Jullie afdeling moet bezuinigen. Wat moet jullie doel zijn? Zo veel mogelijk proberen aan de bezuinigingen te ontkomen? Of jullie schouders ophalen en denken 'ze doen maar'? Mijn advies: stel als doel dat je je werk met plezier kunt blijven doen. Dat klinkt vaag, maar dat is het niet.

Je kunt je werk alleen met plezier doen als je voldoende tijd en middelen hebt om:
 de kwaliteit te bieden die jij zelf minimaal nodig vindt;
 je leidinggevenden tevreden te blijven stellen;
 aan de verwachtingen van je interne en externe klanten te voldoen.

Daarom moet je zo scherp en helder mogelijk duidelijk maken wat de gevolgen van mogelijke bezuinigingen zijn. "Oké, die bezuiniging is mogelijk, maar dan kunnen we dus geen uur meer besteden aan interne communicatie." Bijvoorbeeld.

Dit klinkt eenvoudiger dan het is. Mijn ervaring is namelijk dat de meeste mensen die verantwoordelijk zijn voor bezuinigingsoperaties (afdeling financiën, topmanagement, bestuur) in de eerste plaats hun financiële plaatje rond willen krijgen. Hoe hard de bezuingingscijfers zijn, is daarbij niet hun eerste zorg. Bovendien hebben ze al gauw iets van 'je ziet maar hoe je de bezuinigingen realiseert'.

De gevolgen voor jullie: hoge werkdruk, stress, een onvoldaan gevoel, ontevreden klanten en frustraties.

Redding

Misschien denk je "ja maar, dan laten we toch gewoon zien wat de gevolgen zijn." Het vervelende is dat de kans groot is, dat je niet geloofd wordt. En dat alles wat je zegt, als weerstand wordt weggezet.
Zo heb ik ooit meegemaakt dat een gemeenteraad € 20.000 op glossy magazines bezuinigde. We gaven echter helemaal geen glossies uit en hadden er ook geen budget voor. Dat maakte echter geen indruk.

Zijn jullie bang met een onmogelijke opgave te komen zitten? Dan is er eigenlijk maar één oplossing: vraag om een externe advies van iemand die echt verstand van jullie werkterrein heeft. Die kan met het gezag van een externe de gevolgen van bezuinigingen duidelijk maken. Hij kan tevens helpen de gekozen bezuinigingen op een voor iedereen goede manier te implementeren.

Betere communicatie door bezuinigingen!

2011-11-16T02:00:00.000-08:00

De noodzaak om in de publieke sector te bezuinigen, biedt een unieke kans om de kwaliteit van de communicatie op een goed niveau te brengen. Het moet beter met minder, en dat is heel goed mogelijk.

Daarvoor moet je als organisatie aan drie voorwaarden voldoen:

1. De projectleiders en beleidsadviseurs moeten voorzien zijn van een goed instrumentarium om zelf concept-communicatieplannen te maken.
2. Ze moeten hiervoor goed zijn getraind.
3. De communicatieadviseurs moeten scherp kunnen analyseren en adviseren.

De kwaliteits- en doelmatigheidsverhoging gaat echter niet vanzelf. Vaak wordt ze in de weg gestaan door:
1. ingeslepen gewoonten en werkprocessen;
2. een gebrek aan een goed communicatie-adviserings-instrumentarium;
3. onvoldoende training;
4. een management dat onvoldoende op kwaliteitsverhoging en toename van de doelmatigheid stuurt.

De noodzaak om te bezuinigingen kan deze hindernissen doorbreken.

Averechts bezuinigen komt vaak voor! Voorkom het!

2011-11-16T01:52:00.000-08:00

Het komt voor. Een zwak bestuur of topmanagement is bang en sluit zich daarom af voor kritiek op bezuinigingsplannen. Het gevolg: een deel van die plannen werkt averechts; het levert extra kosten op in plaats van te bezuinigen.

Voorbeelden:

1. Er wordt te veel bezuinigd op de omvang van het personeel, waardoor er duurder moet worden ingehuurd.
2. Alle inhuur wordt gestopt, waardoor cruciale kwaliteiten gaan ontbreken.
3. Er wordt zoveel bezuinigd op onderhoud (bijvoorbeeld van wegen) dat op middellange termijn extra onderhoudsuitgaven ontstaan.
4. Sommige bezuinigingen wil het bestuur diep in zijn hart toch niet. Daarom worden ze weer terug gedraaid, met extra kosten.

Er is maar één manier om averechts bezuinigen te voorkómen: een goed georganiseerde interne en externe communicatie, die ervoor zorgt dat de gevolgen van bezuinigingen vlijmscherp zichtbaar worden, waardoor een zorgvuldige afweging mogelijk wordt.

Benchmark kan heel nuttig zijn, maar ook een ramp

2011-11-16T01:41:00.000-08:00

Een benchmark om de doelmatigheid van een organisatie(onderdeel) te meten, kan heel effectief zijn, maar ook desastreus.

Hij kan deasastreus uitpakken doordat het bijna altijd appels met peren vergelijken is:

1. Jullie kunnen méér taken dan anderen hebben. Misschien valt ‘representatie’ bij jullie onder ‘communicatie’ en bij anderen niet.
2. Misschien moeten jullie je van jullie bestuur extra inzetten, bijvoorbeeld voor toezicht op de leerplicht. Daarvoor heb je meer mensen nodig.
3. Misschien hebben jullie te maken met extra lastige omstandigheden, bijvoorbeeld omdat jullie erg veel bos hebben.
4. Misschien is jullie bestuur over de hele linie erg ambitieus, waardoor er erg veel projecten zijn en er veel gecommuniceerd moet worden.

En toch kan een benchmark heel effectief zijn, als je er maar goed mee om gaat. En dat kan moeiteloos. Je hoeft als topmanagement alleen maar het volgende te doen:
1. Geeft de afdelingshoofden de uitkomsten van de benchmark en de namen en telefoonnummers van de andere vergeleken organisaties.
2. Adviseer hen dringend met hun collega’s van die andere organisaties contact op te nemen om te achterhalen waardoor de verschillen verklaard kunnen worden.
3. Vertel de hoofden vantevoren dat wanneer ze niet met geloofwaardige verklaring komen, de formatie verlaagd wordt tot bijvoorbeeld de gemiddelde of de laagste (is een beleidskeuze).
4. Stel je open en fair op tegenover de verklaringen van de afdelingshoofden, maar trek wel de onvermijdelijke conclusies.

Ik heb op deze wijze ooit een bezuinigingsoperatie georganiseerd. Onze (bescheiden) norm was een gemiddeld grote formatie. Het leverde een bezuiniging op de formatie op met 5%. En op één na waren alle afdelingshoofden het met onze conclusies eens. Het kan dus heel goed en gemakkelijk

De psychedelische communicatie van de kerk

2011-10-18T02:48:00.000-07:00

Werkelijk àlle kunst- en communicatiemiddelen haalde ze uit de kast: imposante bouwkunst, wierook, indringende orgelmuziek, beeldhoudwerken, gezang, klokkengelui, ritueel, bestraffende woorden, straattheater (processies), schilderkunst, hoopgevende woorden. En van dat alles het beste van het beste. In feite creëerde de kerk vroeger een psychedelische total-experience.

Niet iets om na te doen, wel om van te leren. Het succes was immers maximaal: iedereen geloofde in God. Over accountability gesproken!

Volgens mij de belangrijkste les: om mensen te overtuigen, moet je niet in het bekende repertoire blijven hangen. Je moet creatief zijn en ook niet voor de hand liggende communicatiemiddelen durven te gebruiken.

Misschien wel nog belangrijker: beïnvloedende communicatie kan alleen ècht succesvol zijn als ze zowel het hoofd als het hart aanspreekt.

Zie ook: www.krachtvancommunicatie.nl

Humor in overheidscommunicatie

2011-10-12T23:54:00.000-07:00

Man krijgt in mijn geboorteplaats Weert parkeerbon en is daarover, zoals toen al gebruikelijk, erg boos. Hij schrijft de politie dus een brief op poten en wijst erop dat hij al vijf jaar lang vijf dagen in de week op die plek parkeert en nog nooit een waarschuwing of een bon heeft gekregen. Dat zal wel indruk maken, denkt hij.

Nou, indruk maakt de brief die hij terug krijgt. “Geachte meneer Jansen. Wij danken u voor uw vrijwillige bekentenis van 1.000 overtredingen van het parkeerverbod. U kunt de boetes die u hierdoor verschuldigd bent over maken op giro …. . De berekening van het totaalbedrag van 40.000 gulden vindt u op de bijlage bij deze brief. Hoogachtend…”

Man helemaal over de rooie. In totale stress belt hij de politie. “Ah, u bent meneer Jansen? Nou meneer Jansen, we hebben goed nieuws voor u. Dit was slechts een grapje onzerzijds. Beschouwt u de brief maar als niet geschreven.”

Ik moet er elke keer weer om lachen, en met mij alle Weertenaren die het verhaal een jaar of twintig geleden hoorden. Het verhaal (vermoedelijk echt gebeurd) is het imago van de Weerter politie ook zeer ten goede gekomen.

Humor is in de communicatie van de overheid, bedrijven en instellingen echter een heel kwetsbaar onderwerp. De kans dat je er de mist mee in gaat, is erg groot, maar als de grap overkomt, kan het een daverend succes zijn.

Zie ook: www.krachtvancommunicatie.nl

Tip: poezie in overheidscommunicatie

2011-10-12T23:49:00.000-07:00

Ik zat ervan te kijken. De bijeenkomst over de bereikbaarheid van de binnenstad bleek met gedichten over de stad te beginnen. Dat vond ik toch wel een tikje merkwaardig. Poëzie in de burgerparticipatie!? En de avond zou eindigen met een door de stadsdichter voorgedragen gedicht dat ze speciaal voor de bijeenkomst had gemaakt.

Pas op weg naar huis drong écht tot me door hoe goed de keus van de gemeente voor poëzie was geweest. Ze maakte duidelijk dat de avond maar over één onderwerp behoorde te gaan: de stad zelf. De gedichten lieten een gevoel van gezamenlijkheid ontstaan. En maakten duidelijk dat iedereen het recht heeft om aandacht voor zijn eigenbelang te vragen, maar dat het uiteindelijk om iets hogers ging: het gezamenlijke belang van de stadjers.

Het bleek de deelnemers goed te doen. Voor even weer het gevoel van ‘samen er tegenaan’, in een tijd waarin alleen nog maar ikke-ikke-ikke van belang lijkt te zijn.

Kortom: poëzie in de overheidcommunicatie: een hartstikke goed idee.

Zie ook: www.krachtvancommunicatie.nl/

Doordenk nú scenario's voor crisis

2011-10-12T23:42:00.000-07:00

Hoe gaan we reageren bij een echte economische crisis door de incompetentie van de Europese leiders (onder wie de Nederlandse)? Natuurlijk hopen we dat het niet zo ver gaat komen, maar de gevolgen zouden zeer groot zijn: massaontslagen, sterk dalende inkomens en vooral: angst en paniek. Daarom is elke ècht proactieve overheidsafdeling communicatie bezig hierover na te denken.

Het doet me denken aan het rampjaar 1672, dat vooral voor de gebroeders De Witt bijzonder onaangenaam afliep. Het volk was door het dolle heen. Zie: http://nl.wikipedia.org/wiki/Johan_de_Witt .

Hoe zullen de Nederlanders nu gaan reageren? Storten ze zich allemaal in de armen van de aanvoerders van de PVV en SP, die al maanden gewaarschuwd hebben? Keren ze zich tegen alles wat politiek en overheid is? Of storten ze zich juist in de armen van onze Hollandse bestuurders, als laatste hoop in bange dagen?

Hoe moet je hier als overheid communicatief op reageren? Denk nou niet ‘dat zien we dan wel weer’, want de ontwikkelingen zullen als een waterval over ons heen komen. Het is daarom van groot belang nu al scenario’s te doordènken.

Ontbreken van communicatiebeleid oorzaak Europese ontreddering

2011-10-12T23:35:00.000-07:00

De dramatische ontwikkeling van de Europese economie en staatsfinanciën is uiteindelijk het gevolg van het ontbreken van een Europees communicatiebeleid.

Voor een stabiele monetaire ontwikkeling is politieke discipline, solidariteit en onderlinge afstemming nodig. Die zijn echter alleen maar mogelijk met een groter gevoel van culturele eenheid: een gevoel van verbondenheid en het besef als Europa een eenheid te vormen. En die zijn weer alleen maar met een goed Europees communicatiebeleid te realiseren. Dat ontbreekt echter totaal. We betalen daar nu een zéér hoge prijs voor.

Het gaat dus om een keten van oorzaak en gevolg: communicatiebeleid is voorwaarde voor sterker gevoel van culturele eenheid dat meer politieke eenheid mogelijk maakt, wat weer voorwaarde is voor een stabiele monetaire ontwikkeling.

Hoe zou een Europees communicatiebeleid eruit moeten zien?

Zie ook: http://krachtvancommunicatie.nl

Iedereen kan held worden

2011-10-05T06:58:00.000-07:00

Elke bedrijf en elke organisatie moet leren van zijn fouten. Daarom verdient iedereen die de plank heeft misgeslagen en daar open over willen praten, veel respect, nog meer dan de mensen die het altijd al goed doen.
De eerlijke, open bestuurders, managers en medewerkers zijn de helden van de organisatie en de belangrijkste motoren voor verbetering. Van hen kun je er dan ook nooit genoeg hebben.

Maar krijgen ze ook altijd de waardering die ze verdienen? Of durft niemand zijn fouten te erkennen omdat iedereen bang is dat dan zijn kop eraf gaat?
Een eenvoudig onderzoekje kan al duidelijk maken hoeveel ruimte potentiële helden krijgen. Een extra vraag in het medewerkerstevredenheidsonderzoek is al voldoende.

Zie ook: http://krachtvancommunicatie.nl

Leren we wel van burgerparticipatie?

2011-09-28T03:32:00.000-07:00

Overheden leren meestal weinig van hun ervaringen met burgerparticipatie. Participatie wordt niet vaak geëvalueerd, mensen met veel ervaring ermee verdwijnen en nemen hun kennis mee. En bij vervelende confrontaties met kritische insprekers komen de problemen meestal ‘door die lastige belanghebbenden’.

Als er meer dan vijf overheidsinstellingen zijn die hun participatiepraktijk systematisch evalueren, zou mij dat verbazen. Wie kan mijn ongelijk aantonen?

Zie ook: http://krachtvancommunicatie.nl

Wie voelt zich medeverantwoordelijk voor het imago van de ambtenaar?

2011-09-20T15:19:00.000-07:00

Het imago van ambtenaren is belabberd. Ze zijn traag, inefficiënt, onrechtvaardig en zo voort. Dat blijkt uit een recent onderzoek van het bureau Motivaction in opdracht van De Volkskrant. Geen wonder dat er een groot maatschappelijk draagvlak bestaat voor zeer forse bezuinigingen op het ambtelijke apparaat.

Voor de hand liggende vragen zijn: wat zijn de oorzaken van dit imago? Wat doet de overheid zelf tegen dit imago? Wat kan ze doen? Wat werkt wel? Wat niet?

Mij intrigeert op dit moment echter vooral een andere vraag: hoe komt het dat dit onderwerp vrijwel nooit binnen het werkveld communicatieadvies aan de orde komt (zoals zelden een echt problematisch onderwerp aan de orde komt)?

Een nog fundamentelere vraag is welke communicatieadviseur het slechte imago van de ambtenaar überhaupt als zijn probleem ervaart. Wie? Ik hoop niet dat nu een oorverdovende stilte volgt. Al is dat natuurlijk ook een antwoord.

Mening niet-ambtenaren. Ambtenaren zijn….
Traag ja: 51%
Vriendelijk 37%
Nuttig 30%
Dienstbaar 31%
Deskundig 30%
Maatschappelijk betrokken 22%
Resultaatgericht 22%
Rechtvaardig 20%
Harde werkers 11%
Efficiënt 8%

Zie ook: http://krachtvancommunicatie.nl

Vlaamse Journaal is veel beter!

2011-09-17T04:19:00.000-07:00

Een tip: kijk (om te beginnen) zo nu en dan eens naar het nieuws van de Vlaamse televisie: het VRT Journaal. Dat is boeiend en informatief, heeft diepgang, neemt de kijkers serieus en bezondigt zich zelden aan straatinterviews met mensen die niets te melden hebben. Oftewel: een journaal zoals een journaal behoort te zijn.
Ik was dan ook blij verrast toen ik enkele weken geleden een NOS Journaal meemaakte dat aan het VRT Nieuws deed denken. Het was interessante en had diepgang. Was dit toeval? Kwam het door de nieuwe hoofdredacteur? Of hadden de redacteuren van de NOS zich inmiddels door hun Vlaamse collega’s laten inspireren?

Mijn advies voor het NOS en RTL Nieuws: als jullie nog eens een hoofdredacteur zoeken, zoek die dan aan de andere kant van onze zuidgrens: in Vlaanderen. Ook het NRC heeft dat heel goed gedaan!

Wie heeft lef? Wie bekent kleur?

2011-09-17T04:16:00.000-07:00

Heeft het wel zin je in te spannen voor de inspraak en participatie? Volgen burgers niet altijd gewoon hun eigenbelang? Ze zijn toch altijd boos als ze inhoudelijk hun zin niet krijgen? En dan deugt er toch ook helemaal niets van de manier waarop ze behandeld zijn? Dus waarom je inspannen voor burgerparticipatie?

Zijn dit voldoende goede redenen om burgerparticipatie te minimaliseren? Of weten we inmiddels heel goed, dat hoe goed of slecht de overheid zich opstelt, heel veel invloed heeft op wat de mensen van haar vinden?

Binnen de overheid denken veel mensen dat goede burgerparticipatie mogelijk is en zin heeft, maar er zijn ook heel wat voorstanders van ‘minimaliseren, die participatie’. Wie heeft het lef om kleur te bekennen? En wie kent anderen die hierover uitgesproken opvattingen hebben?

De stuurloosheid van visieloos bestuur

2011-07-08T00:04:00.001-07:00

Nogal wat Nederlandse bedrijven, organisaties en instellingen staan stuurloos in een steeds turbulentere omgeving. De oorzaak? Gebrek aan visie, waarvoor ze, meestal zonder zich dat te realiseren, een hoge prijs betalen. Zonder strategische visie is het immers moeilijk om alle neuzen dezelfde kant uit te krijgen. Een strategische visie wijst de weg en motiveert, biedt perspectief en verantwoordt keuzes.

Een scherpe visie en strategie zijn steeds belangrijker geworden, omdat de omgeving steeds sneller verandert, maar ook doordat het christelijk geloof en het socialisme en liberalisme, anders dan vroeger, nauwelijks nog een sturende rol vervullen.

De pijn in de organisaties zit overigens niet in het vermogen om een visie te ontwikkelen, want dat kun je inhuren. Veel belangrijker zijn het onderkennen van het belang van een visie en het vermogen naar de visie te blijven handelen. Als die tekort schieten, komen bestuur en organisatie vroeg of laat gegarendeerd in zware problemen.

Rijksoverheid blundert met burgerparticipatie

2011-07-07T23:14:00.000-07:00

Het Centrum voor Publieksparticipatie van de rijksoverheid toonde 23 juni in Amersfoort op het Logeioncongres een bizar staaltje van zijn kunnen. Het presenteerde daar in een workshop een fictieve case ‘Uitbreiding Airport Eelde’ en beweerde daarbij dat de commissarissen van de koningin van Groningen en Friesland daarvoor de plannen zouden presenteren. Terwijl Eelde nog altijd in Drenthe ligt. Maar ach, vanuit de Randstad lijken die noordelijke provincies allemaal op elkaar.

Veel erger was dat in de workshop vier groepen tegelijkertijd vier delen van een participatieplan moesten maken. Op het moment waarop een van de groepen bezig was met een participatievraag en doelgroepen te formuleren, moesten andere al participatiemethodes bedenken en een planning maken, wat uiteraard onmogelijk is.

Het allerergste is dat bij het ontwikkelen van een participatieaanpak de volgorde cruciaal is. Het door elkaar husselen ervan is een doodzonde. En alsof dat nog niet genoeg is: je begint niet, zoals het centrum, met het formuleren van een participatievraag, maar met het analyseren van de betrokken belangen en belangengroepen.

De rijksoverheid loopt wat burgerparticipatie betreft jaren op de gemeenten achter, maar dit soort incompetentie zou je toch niet hoeven te verwachten.

De funeste werking van cijfers

2011-04-23T11:52:00.001-07:00

Ik ben in de jaren negentig o.a. druk geweest met het inzichtelijk maken van de resultaten van gemeentelijk beleid en uitgaven. Kunnen we de maatschappelijke gevolgen meten? Zo nee, hebben we dan indicatoren, bijvoorbeeld fysieke output? Dat was toen binnen de overheid relatief nieuw. Er was ook veel zendingswerk voor nodig.

Sindsdien heeft de idee van de meetbaarheid een grote vlucht genomen, met zowel positieve als negatieve gevolgen. Voor de negatieve gevolgen was en is vooral een bepaald soort managers verantwoordelijk.

Zij willen alleen maar scoren en moeten daarvoor laten zien hoe voortvarend ze hedendaagse managementmethoden toepassen. Dus: alles is meetbaar en wat dat niet is, moet maar meetbaar gemaakt worden, en anders schuiven we het als irrelevant terzijde.

Functionerings- en beooordelingsgesprekken? Moeten in 100% van de gevallen gehouden worden! “Maar als iemand pas in december in dienst is getreden?” vroeg ik mijn baas ooit. “Nou, dan bel je zijn vorige baas en baseer je daar je oordeel maar op.”

Dit totaal uit de hand gelopen denken in korte-termijn-cijfers heeft het denken over de langere termijn en over goed en kwaad, fair en onredelijk voor een groot deel verdrongen. Bij de banken is de funeste werking ervan het meest zichtbaar geworden.

Er zijn echter diepere, morele gevolgen. In het verdere verleden waren goede bedoelingen voldoende legitimatie om bepaalde uitgaven te doen. Inmiddels wordt de moraal al gauw ondergeschikt gemaakt aan ‘scoren’ en verschralende korte-termijn-cijfers. Dit heeft bijgedragen aan de afname van het onderlinge vertrouwen in de samenleving.

We moeten volgens mij op zoek naar ‘volle verantwoording’. Dat is een synthese van inzicht bieden in wat op korte termijn meetbaar is en verwoording van de lange termijn, strategische doelen, rechtvaardigheid en fatsoen.

Een goede manier om dit denken te bevorderen is het in de communicatie zichtbaar te maken. Laten we de presentatie van cijfers steeds koppelen aan lange-termijn-visie, ambities en idealisme. Hieraan bestaat sowieso een schreeuwende behoefte.

Laten we daarbij keurig doorgaan lange-termijndoelen te kwantificeren, maar alleen voor zover dat op een verantwoorde manier mogelijk is.

Wantrouwen tast onze samenleving aan

2011-04-20T06:18:00.000-07:00

Waardoor ontstaat er stap voor stap wantrouwen tegen alle autoriteiten en instituties? Dit wantrouwen tast de culturele basis onder onze samenleving ernstig aan en dient daarom bestreden te worden.

Ik zie vier mogelijke oorzaken en ben benieuwd naar wie er meer ziet:
1. Door de toegenomen transparantie, vooral door het internet, wordt onacceptabel gedrag eerder zichtbaar. Dus het gedrag was er altijd al, maar dat wordt nu pas duidelijk.
2. We zijn als samenleving strenger tegenover autoriteiten geworden. Iedereen heeft zich fatsoenlijk te gedragen.
3. Het is gemakkelijker geworden om verdachtmakingen te verspreiden.
4. Autoriteiten en instituties zijn zich slechter gaan gedragen. Kijk maar eens naar de fenomenale salarisverhogingen van directeuren van grote bedrijven.

Zijn dit de oorzaken? Wat valt er meer over te zeggen? En moeten we alleen de laatste proberen weg te nemen?

Bezuinigingen dwingen betere communicatie af

2011-04-06T12:09:00.000-07:00

De noodzaak om in de publieke sector te bezuinigen, biedt een unieke kans om de kwaliteit van de communicatie op een goed niveau te brengen. Het moet beter met minder, en dat is heel goed mogelijk.

Daarvoor moeten de instellingen aan twee voorwaarden voldoen: 1)- de projectleiders en beleidsadviseurs moeten goed getraind en voorzien van een goed instrumentarium zelf hun communicatieplannen maken en 2)- de communicatieadviseurs moeten veel scherper dan nu vaak gebeurt analyseren en adviseren.

Een groot deel van de communicatieadviezen moet hiervoor op een beduidend hoger niveau komen. Daarvoor is goede, scherpe training nodig en een verhoging van de selectie-eisen. Een niet onbelangrijk voordeel daarbij is dat een goede senior- en of strategisch communicatieadviseur vaak het werk van twee gemiddelde medior-adviseurs doet.

Het is dit doelmatigheidsvoordeel dat de kwaliteitsverhoging wel eens zou kunnen gaan afdwingen.

De wethouder roept wat

2010-06-11T14:40:00.000-07:00

“Luister, de raad wil inspraak voor de burgers, dus er komt inspraak. Maar ik wil geen saaie middelmaat deze keer, en als we naar iedereen moeten luisteren, wordt het dat. We moeten juist iets spectaculairs ontwikkelen, waarmee we mensen naar onze stad trekken.”

Het is niet de eerste keer dat een wethouder een projectleider met een dergelijke dubbelzinnige boodschap op pad stuurt. Wat moet hij nu? Proberen aan de wensen van het publiek tegemoet te komen? Of zich er helemaal niets van aantrekken? En dat ook duidelijk zeggen? Of doen alsof?

De kans is groot dat ook de wethouder zelf niet weet wat hij nou precies wil. En dat staat garant voor problemen. Wie de insprekers niet precies vertelt hoeveel invloed ze kunnen hebben en op welke punten, doet onduidelijkheid ontstaan. Die onduidelijkheid voedt wantrouwen en kan tot te hoge verwachtingen leiden.

Wie de insprekers meer invloed heeft gegeven dan hij achteraf wil, dwingt zichzelf een plan te accepteren dat hij niet wil, tenzij hij het plan aan het eind van de rit van tafel veegt, met alle frustraties voor de insprekers tot gevolg.

Daarom begint alle planontwikkeling met de volgende vragen:
1. Wat voor plan willen we eigenlijk?
2. Welke belangen zijn in het spel?
3. Hoe weeg ik die belangen?
4. Wat betekent dat voor de inspraak en participatie?
5. Welke ruimte wil ik de diverse insprekers geven? Hierbij speelt ook een rol hoe erg je als gemeente bepaalde belangengroepen nodig hebt.

Mij is gebleken dat het nogal eens voorkomt dat bestuurders zich die vragen niet stellen. Het is dan aan de projectleider, de communicatieadviseur en de beleidsadviseur of stedenbouwer om hem of haar die vragen alsnog voor te leggen.

Dat gaat in de praktijk niet altijd zo gemakkelijk. Er is voldoende wederzijds vertrouwen en vertrouwdheid nodig. Ontbreken die, dan zullen anderen (Bestuursadviseur? Afdelingshoofd? Directeur?) een bemiddelende rol moeten vervullen.

Een lijstje met de mogelijke doelen van inspraak en participatie kunnen het gesprek met de wethouder beduidend vergemakkelijken.

“Uw opmerkingen gaan mee naar het college”

2010-02-07T04:51:00.000-08:00

“Uw opmerkin- gen gaan mee naar het college, voordat het beslist. Het college kijkt zorgvuldig welke opmerkingen voldoende reden zijn om de plannen aan te passen. Daarna gaat het al of niet gewijzigde plan mèt het inspraakverslag naar de gemeenteraad.” Dit (en varianten hierop) is de meest voorkomende uitleg van het doel van een inspraak/participatie-bijeenkomst.

De meeste gemeente/provincie/corporatiemensen zijn dan ook verbaasd als aanwezigen vervolgens naar het doel van de bijeenkomst vragen. “Dat heb ik toch verteld?” zie je ze dan denken. Soms zeggen ze dat zelfs, maar ze hebben helemaal geen doel verteld. Het enige wat ze gedaan hebben, is een procesbeschrijving geven.

De insprekers willen weten waarom de gemeente/provincie/corporatie hen heeft uitgenodigd. Daarbij is er voor hen geen verschil tussen bestuur en ambtenaren, want die ambtenaren werken voor het bestuur, namens het bestuur en in opdracht van het bestuur. Met het hierboven genoemde citaat zeg je als planontwikkelaar dus eigenlijk: “we hebben u uitgenodigd om uw reacties te kunnen beoordelen”.

De vraag is waaròm je dat hebt gedaan. Omdat je er rekening mee houdt iets belangrijkst over het hoofd te zien? Omdat je naar nieuwe ideeën zoekt? Omdat je met de wensen van de eindgebruikers rekening wil houden? Of alleen maar omdat de wet dat voorschrijft? Een dergelijk antwoord is voor insprekers duidelijk en bevredigend.

Als je niet weet wat je met de inspraak/participatie wilt, veroorzaak je voor iedereen onnodige problemen. Ook als je het niet wilt of kunt vertellen, doe je dat.

Weten wat je wil, is dus om drie redenen nodig:
1. Om te kunnen bepalen hoe zwaar je de verschillende belangen weegt en dus hoe zwaar de plek is die die belanghebbenden in de planontwikkeling moeten krijgen.
2. Om de beste participatievorm te kiezen.
3. Om naar de belanghebbenden voldoende transparant te zijn.

In de meeste procedures weet de gemeente/provincie/corporatie niet of onvoldoende wat ze nou eigenlijk met die inspraak/participatie wil. Dat is de hoofdoorzaak van de problemen die daarop volgen.

PvdA schept helderheid!

2010-01-30T13:39:00.000-08:00

“Kijk, dat van die ‘exor- bitante zelfverrij- king’ zei ik als premier, maar ik had later als commissa- ris van de ING een andere verantwoordelijkheid.”

Dat was het verweer van PvdA-prominent Wim Kok voor zijn salto mortale in zijn opvatting over de geoorloofdheid van enorme salarissen in de top van het bedrijfsleven. De inkomensniveaus waar hij uiteindelijk bij de ING mee akkoord ging, waren nog vele malen hoger dan die waar hij jaren eerder tegen fulmineerde.

Waar ben ik die redenering eerder tegen gekomen? vroeg ik mij meteen af. Ze klonk me zo bekend in de oren. Wacht eens even… ja natuurlijk!… PvdA-wethouder en –lijsttrekker Kunst in Nijmegen!
Die is als lijsttrekker erg voor beperking van de OZB, zeker voor het bedrijfsleven, maar wat deed ze toen een raadsmeerderheid inclusief haar eigen PvdA-fractie een verhoging van de OZB met 5% tegen hield? Staande applaudisseren? Uit vreugde in huilen uitbarsten?
Nee hoor, ze bood uit onvrede daarmee haar ontslag aan. Om daarna als lijsttrekker weer vóór beperking van de OZB te pleiten.

“Als lijsttrekker heb ik een andere verantwoordelijkheid dan als wethouder,” was haar verweer.

De vraag is nu natuurlijk of deze formule partijbeleid is geworden. Het zou een fraaie vondst zijn! Het zou bij de kiezers namelijk een hoop teleurstellingen, frustraties en woede kunnen voorkómen.

Neem Wouter Bos en het liberale economisch beleid dat hij, gevolgd door zijn partij, al jaren aanhangt. Hij is nu in een lezing tot de conclusie gekomen dat dit beleid te ver is doorgeschoten en mede oorzaak ik geweest voor de economische ellende waarin we nu zitten. (VVD-prominent Hans Hoogervorst neigt in dezelfde richting.) Iemand die iets van economie weet, wist dat natuurlijk al, maar toch een heel positieve conclusie van Wouter.

Ook als minister doet hij tegenwoordig uitspraken in die richting. Veelbelovend! Toch mogen we niet boos en teleurgesteld zijn als hij er vervolgens als bewindsman niets mee doet, maar gewoon op de oude weg door gaat, want… de rol van minister geeft andere verantwoordelijkheden dan die van partijleider, zeker als de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht zijn!

Nee, die nieuwe partijlijn, die kan het vertrouwen van de kiezer weer helemaal herstellen!

Authenticiteit breekt Balkenende op

2010-01-23T07:18:00.000-08:00

We zaten in spanning. Wist de toenmalige regering dat Irak helemaal geen massavernietigingswapens bezat? Heeft ze de Tweede Kamer voorgelogen? En is Nederland misschien toch militair in Irak betrokken geweest? Dat waren de cruciale vragen die de onderzoekscommissie Davids zou beantwoorden.

De commissie was duidelijk:
a. De regering heeft misschien kritische signalen veronachtzaamd, maar heeft niet tegen beter weten in gehandeld.
b. Ze is misschien niet helemaal compleet geweest in het informeren van de Kamer, maar ze heeft geen valse of halve informatie verstrekt.
c. En: nee, Nederland is niet militair in Irak betrokken geweest.

Dan heeft de commissie nog enkele aanvullende kritische opmerkingen gemaakt:
1. De Minister-President heeft aan het begin van de discussie geen leiding gegeven. De vraag is echter of dat met de kennis van toen zo raar was.
2. Er was geen internationaal-wettelijke grondslag voor de oorlog. Dat was toen al duidelijk. Maar soms is het belang, de dreiging zo groot, dat oorlog moreel tòch geoorloofd is.
3. De regering heeft een echt zelfstandige beoordeling van de noodzaak voor de inval in Irak achterwege gelaten. ‘Bondgenootschappelijke solidariteit’ met de Amerikanen was voldoende reden. Ook dat wisten we echter al lang. We waren schoothondje van de Amerikanen.

Dus: what’s the problem? De tekortkomingen waren vooral van politiek-ideologische aard en daarover hadden de kiezers zich al uitgesproken.

Er was daarom niet zoveel aan de hand, totdat premier/politicus Balkenende zich meldde. “Ach, er zijn deskundigen die heel anders denken over de juridische grondslag voor de oorlog”, vertelde hij onder meer. Daarmee schoffeerde hij met name de door de regering zelf gekozen voorzitter van de onderzoekscommissie, tevens voormalig hoogste rechter van ons land.

Verbijstering alom. Wat een arrogantie! Wat een brutale vlegelachtigheid! Wat een eigenwijsheid! En wat een gebrek aan waardigheid!

Waarom deze zelfbeschadiging? Ik denk dat er uiteindelijk maar één oorzaak is: uiteindelijk blijft iedereen wie hij altijd is geweest. En voor Balkenende is dat: zéér intelligent, vlijtig, sociaal en humoristisch, maar ook: eigenwijs, hardnekkig, met weinig allure en een vechtertje dat boven water wil blijven.

Authenticiteit is tegenwoordig heel belangrijk voor iemands presentatie. Balkenende komt authentiek over, wat hem een hoop extra kiezers oplevert. Deze keer is zijn authenticiteit hem echter opgebroken.

Juridificering burgerparticipatie zeer ongewenst

2009-12-18T01:24:00.000-08:00

Onze samen- leving juridificeert steeds meer. Waar vroeger
‘a man a man, a word a word’ voldoende was, moet nu van alles in contracten worden vastgelegd. En waar vroeger de overheid heldere regels maakte, laat ze nu steeds meer aan de beoordeling van de rechter over.

Het grootste nadeel hiervan is dat juridificering tijd en geld kost en daardoor ontmoedigt. Zo hebben veel overheidsorganen aanbestedingsregels opgesteld die de kleinere, goedkoopste en vaak beste aanbieders laten afhaken. Terwijl het doel de beste prijs-kwaliteitsverhouding is, bereiken ze vaak het tegenovergestelde.

Veel ernstiger kunnen de gevolgen worden van dwingende regels voor de burgerparticipatie. Ik hoor steeds vaker geluiden die daarom vragen. Ze komen in alle gevallen van mensen die weinig van burgerparticipatie weten.

Waarom zijn dwingende regels voor burgerparticipatie slecht? Dat is eenvoudig: burgerparticipatie is uiteindelijk overleg tussen de overheid en burgers. En als de overheid zich tot dat overleg gedwongen voelt (bijvoorbeeld door regels), dan levert dat overleg de burgers heel weinig op. Het wordt dan een fopspeen of schijnvertoning. Precies waar insprekers altijd bang voor zijn.

Burgerparticipatie moet altijd uitgaan van de oprechte wil van de overheidsinstelling en de verwachting dat ze echt iets goeds oplevert. Ontbreken die wil en verwachting, dan zijn teleurstellingen en frustraties het enige gevolg.

Waarom Camiel Eurlings onze volgende premier wordt

2009-12-07T03:39:00.001-08:00

Minister Eurlings wordt meer dan eens onze volgende premier genoemd. Hoe komt dat?

Ik denk doordat zijn presentatie uitzonderlijk goed is. Hij gebruikt geen simpele trucjes, hij is geen geniaal spreker zoals Obama, maar hij presenteert zich eenvoudigweg zoals een politicus anno 2009 zich behoort te presenteren:

1. Hij heeft flair, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de heren Balkenende, Donner en Hirsch Ballin.

2. Hij is niet tobberig en wanneer daar reden toe is, toont hij een enthousiast optimisme (wat bijna geen enkele politicus meer durft te doen).

3. Hij laat zien hoe hij afwegend en voorwaarden stellend naar het algemeen belang zoekt.

4. Hij toont zich zelfverzekerd en laat niet met zich sollen (anders dan bijvoorbeeld de dames Hamer en Vogelaar), zonder agressief over te komen (zoals Agnes Kant en Geert Wilders). Dit is overigens wel Eurlings’ kwetsbaarste punt: soms voel je bij hem de agressie onder de oppervlakte zitten, al is dat veel minder geworden.

5. Hij kan lachen, zonder zijn ernst te verliezen.

6. Hij toont altijd het onderwerp te overzien.

7. Hij toont soms de argumenten van zijn tegenstanders te begrijpen, maar weerlegt onjuiste kritiek helder en resoluut.

8. Hij anticipeert op de te verwachten kritiek (bijv lastendruk voor de autobezitter gaat bij het rekening rijden niet omhoog).

9. Hij presenteert zijn onderwerpen bij voorkeur vanuit de wereld van alledag met alledaagse uitdrukkingen. “Afspraak is afspraak”. “Voor de duvel niet bang.” Hierin lijkt hij soms op onze voormalige premier Dries van Agt.

10. Hij heeft een jonge, maar volwassen, niet-studentikoze uitstraling (die Mark Rutte wel heeft).

11. Hij is gedreven, maar niet fanatisch (anders dan bijvoorbeeld Marianne Thieme, Agnes Kant en Geert Wilders).

12. Hij lijkt van goede huize te komen zonder elitair te zijn (anders dan Femke Halsema en Alexander Pechtold).

13. Hij lijkt altijd open kaart te spelen.

14. Hij lijkt volkomen authentiek (anders dan bijv Rita Verdonk).

15. Hij lijkt warmbloedig (anders dan bijv Guusje ter Horst).

16. Hij begrijpt dat in de politiek kroonprinsen bijna altijd een voortijdige dood sterven. Mede daarom wijst zijn vriendin een mogelijk premierschap van hem van de hand.

Kunnen anderen deze succesfactoren overnemen? Deels wel, deels niet. Voor sommige heb je uitzonderlijke kwaliteiten nodig, en die heb je of heb je niet. De meest zijn echter voor een deel ook te leren. Je moet daarvoor als politicus wel bereid en in staat zijn om kritisch naar jezelf te kijken. De meesten kunnen dat wel.

Toch zie je de presentatie van politici zich zelden ingrijpend verbeteren. Dat komt, denk ik, vooral doordat ze bang zijn zichzelf te verliezen, en niet meer jezelf zijn is wel het allerslechtste wat je in je presentatie kan overkomen. Daarom is een perfecte coaching cruciaal.

Vertrouwen in de politiek: de case Nijmegen

2009-11-26T16:27:00.001-08:00

Het imago van de politiek is slecht. Belangrijkste kritiek: politici luisteren niet naar het volk en zeggen a maar doen b. Waar haalt men dat eigenlijk vandaan? Iedere politicus zegt toch gewoon wat hij vindt en handelt daarnaar? De werkelijkheid lijkt soms anders.

Neem de Nijmeegse gemeentepolitiek. Het college van B&W vindt een stijging van de OZB met 5% noodzakelijk. De PvdA-wethouder van financiën Paul Depla vindt echter een raadsmeerderheid inclusief de PvdA-fractie tegenover zich. Die wil niet verder dan 0,5% gaan.

Geen van beide kampen wil wijken en daarom bieden de wethouders hun ontslag aan, inclusief wethouder Kunst, tevens de lijsttrekker van de PvdA. Zij vinden 5% stijging van de OZB noodzakelijk.

Toch wel een opmerkelijke toestand. Als wethouder verdedigde ze het beleid van B en W om de OZB met 5 procent te verhogen, als PvdA-lijsttrekker pleit ze voor lastenverlichting voor burgers en bedrijven.

Hoe kan dat? "Ik heb ook twee petten op”, zegt ze in Dagblad de Gelderlander, “die van wethouder en van PvdA-lijsttrekker. Als wethouder moet je compromissen sluiten, als lijsttrekker hoeft dat niet."

Ja maar, waar stem je als PvdA-kiezer dan op? De kans is groot dat de lijsttrekker na de verkiezingen vanzelf in wethouder verandert! En waarom neem je ontslag als wethouder omdat je 5% stijging van de OZB noodzakelijk vindt, als je die in werkelijkheid juist ongewenst vindt? Dat is toch wel heel moeilijk uit te leggen.

Compromissen sluiten en loyaliteit aan de meerderheid in het college van B&W (of GS of de regering) is een schone zaak, maar helderheid naar de kiezers is dat ook. Het is soms deksels moeilijk om binnen die spanning de juiste keuzes te maken. Je moet in ieder geval geen twijfel laten ontstaan over wat je ècht wil.

In het Nijmeegse voorbeeld hadden de PvdA-wethouders het collegestandpunt kunnen verdedigen zonder vervolgens hun ontslag aan te bieden toen bleek dat een raadsmeerderheid anders wil.

Het college treedt collegiaal op. Daarom kun je goed verantwoorden dat je het meerderheidsstandpunt verdedigt. Maar hun ontslag aanbieden doen de wethouders individueel, niet als college (alleen al omdat de burgemeester blijft zitten.)

Overigens moet de ambtelijk woordvoerder van wethouder Kunst er rekening mee houden, dat hij moet uit leggen, waarom wethouder Kunst het inhoudelijk niet eens is met lijsttrekker Kunst. Ik zou salarisverhoging vragen.

Verzet uit ongerustheid

2009-11-23T05:08:00.000-08:00

Het komt nogal eens voor dat insprekers zich vóóraf heftig verzetten tegen plannen van de overheid, maar wanneer die gerealiseerd zijn, er best mee kunnen leven. Hoe komt dat? Doordat de insprekers de plannen niet goed begrepen hebben? Nee, dat is meestal niet de oorzaak.

Vaak komt verzet tegen overheidshandelen door ongerustheid over de deels nog onbekende gevolgen ervan. Hoe de plannen uitpakken, wordt vaak pas in de uitwerking duidelijk. En burgers vertrouwen er meestal niet op dat de overheid voldoende met hun belangen rekening houdt. Dus gaan ze van het slechtst denkbare uit.

Is het mogelijk om dit verzet uit ongerustheid te verkleinen? Zeker kan dat, onder andere op de volgende manieren:
1. Laat als overheid ook zien welke nadelen de plannen mogelijk voor de insprekers hebben.
2. Laat zien dat je hun ongerustheid begrijpt.
3. Maak duidelijk dat je in de uitwerking gaat proberen de nadelen voor de insprekers zoveel als redelijkerwijze mogelijk te beperken.
4. Geef de insprekers ook een plaats in het uitwerkingsproces. Bijvoorbeeld in een klankbordgroep.
5. Overweeg ook het instellen van een beheeroverleggroep, waarin belanghebbenden kunnen meepraten over het beperken van negatieve gevolgen wanneer de voorziening er eenmaal is. Bijvoorbeeld bij de komst van een centrum voor dagopvang van verslaafden.

Met deze middelen bewijs je als overheid zowel je burgers als jezelf een goede dienst. Burgers hebben minder nadeel van je voornemens, ze worden minder ongerust en daardoor hebben ze ook minder redenen om zich er heftig tegen te verzetten.

Je zou dus verwachteh dat de overheid al lang op deze manier te werk gaat, maar dat is niet het geval. Zeker, er zijn goede voorbeelden, maar ze zijn nog lang geen algemene praktijk.

Interesseert het ze dan niet?

2009-11-12T07:07:00.000-08:00

De verhalen van veel Tweede Kamerleden zijn veel degelijker en boeiender dan ik onbewust blijk te denken. Anders zou ik niet zo verbaasd geboeid luisteren naar de debatten over de aow.

Onverwachte invalshoeken, scherpe vragen en realiteitsbesef. Eindelijk een manier waarop Den Haag zich van zijn beste kant laat zien en vertrouwen terug wint, zou je denken.

Inderdaad, 'zou je denken', want helaas is de werkelijkheid weer anders. Een boeiend verhaal van mevrouw Thieme. Er is jarenlang voor de AOW een fonds gecreëerd. Waar is dat gebleven? Dan zoomen de camera's in op de gelaatsuitdrukkingen van de heren Bos, Donner en Balkenende. Die kijken gezellig om zich heen. Ze zijn met heel andere dingen bezig.

Mevrouw Thieme gaat verder. Met dat fonds zou de aow-problematiek zijn opgelost, maar nu hoort ze er niemand meer over. Bos lacht, vermoedelijk om een grapje van Balkenende. Donner kletst met zijn buurvrouw. De dame en heren bewindslieden zijn met van alles bezig, maar niet met het luisteren naar de leden van de Tweede Kamer.

Ik begrijp natuurlijk ook dat het moeilijk is om heel lang te luisteren, dat de kaarten al lang geschud zijn en dat ze soms aan één woord genoeg hebben om een heel verhaal te begrijpen. Dat is dan ook niet (in de eerste plaats) mijn probleem.

Mijn probleem is wat de impliciete boodschap is aan de kiezers die op de oppositiepartijen hebben gestemd. 'U kunt stemmen wat u wilt, wij gaan toch gewoon onze gang.'

Je mag van professionele politici toch wel verwachten dat ze de impact van rechtstreekse tv-uitzendingen kennen. Of zou het ze gewoon niet interesseren? Ik kan (of wil) dat niet geloven.

Pechtold en Pastors taal-misbruikers? (2)

2009-11-09T13:25:00.000-08:00

Marco Pastors noemde in de discussie over hooligans burgemeester Aboutaleb ‘moslimbur-gemeester’. “Om zijn aandacht te trekken”, vertelde hij zaterdag in de Volkskrant.

“Maar dan had je ook kunnen zeggen ‘u bent idioot bezig’” wierp de Volkskrant hem tegen. “Maar ik zie hem als moslimburgemeester. Ik kan daar niets aan doen,” antwoordde Pastors.

De Volkskrant liet zich niet uit het veld slaan: “Dat debat over de hooligans op het strandfeest had niks te maken met de islam of moslims.” Pastors: ”Maar wel met de persoon Aboutaleb. Dat hij moslim is, is het meest bijzondere aan hem, althans voor mij.”

Pastors hield zich van den domme, want hij realiseerde zich als bijzonder slimme politicus natuurlijk heel goed dat het woord ‘moslimburgemeester’ bij de lezer niet landt als ‘de burgemeester waarvan Pastors diens moslim-zijn het meest bijzonder vindt’.

Een ‘moslimburgemeester’ is een burgemeester wiens geloof zijn handelen als burgemeester in hoge mate bepaalt. De term roept ook de vraag op of hij moslims niet voortrekt. Vervang de term maar eens door ‘jodenburgemeester’.

Pastors' verbazing over de verontwaardiging van Aboutaleb is dan ook geheel onterecht, evenals zijn verongelijktheid over het wantrouwen dat hijzelf bij veel Nederlanders oproept over zijn eigen bedoelingen.

Waar Pechtold de betekenis van begrippen als ‘racisme’ en ‘rechts-extremisme’ oprekt, heeft Pastors een nieuw woord bedacht. Maar beiden hadden hetzelfde doel: zelf onschuldig kijkend een politieke tegenstander zwart maken.

Aan tolerantie en wederzijds begrip draagt dit taalmisbruik niet bij. Maar dat zijn misschien wel ouderwetse termen.

Pechtold en Pastors taal-misbruikers? (1)

2009-11-09T06:56:00.001-08:00

Het is moeilijk uit te leggen dat de taal zelf geen objectief communicatiemiddel is. Dat lijkt vooral een academische, filosofische aangelegenheid, zonder praktische betekenis. Daarom is het mooi dat zowel Alexander Pechtold als Marco Pastors afgelopen weekend hebben laten zien hoe je taal kunt vervormen voor je eigen politieke propaganda.

Pechtold noemde Wilders extreem-rechts en racistisch, terwijl dat toch echt woorden zijn die niet op Wilders van toepassing zijn, tenminste niet in de betekenis die de gewone Nederlander er aan toekent.

Extreem rechts is een historisch geladen stroming die zich o.a. kenmerkt door verheerlijking van geweld, afkeer van de democratie, geloof in de ongelijkwaardigheid van rassen en ontkenning van de mensenrechten. Wilders behoort daar niet toe. Hij is wel ‘heel rechts’, ‘radicaal rechts’ zelfs, maar die begrippen hebben toch een heel andere betekenis en lading.

Insgelijks geldt voor ‘racisme’. Sommige mensen verbreden de betekenis van die term zo, dat alle afkeer van vreemdelingen eronder valt. Het gaat dus niet meer alleen om ‘ras’. Als je dat doet, heb je inderdaad argumenten om Wilders ‘racist’ te noemen. Die argumenten zijn misschien aanvechtbaar, maar het zijn serieuze argumenten.

Waarom zouden mensen als Pechtold de betekenis van ‘extreem rechts’ en ‘racisme’ verbreden? Dat ligt nogal voor de hand: ze willen gedachten, personen en uitspraken (extra) diskwalificeren door ze in hetzelfde hokje te plaatsen als praktijken die we onomstreden en vrijwel unaniem als zeer laakbaar beschouwen.

Maar als je politieke doelen goed zijn, wat is er dan tegen dit creatief-met-taal? Nogal wat:
 Knoeierig taalgebruik leidt tot knoeierig denken.
 Knoeierig taalgebruik zorgt voor spraakverwarring die het tegenstanders nog moeilijker maakt om open met elkaar te praten. Daardoor neemt het wederzijds begrip verder af.
 Dit knoeierig taalgebruik is unfair door tegenstanders in een gevoelsmatig vak te plaatsen waarin ze niet horen.
 Dit knoeierig taalgebruik ontneemt Nederland woorden om ècht racisme en ècht rechts-extremisme beknopt en eenduidig te benoemen. Terwijl die verschijnselen wel zeker op de loer liggen.

Marco Pastors misbruik van de taal in een interview in de Volkskrant van zaterdag is van heel andere orde. Daarover in de volgende blog.

Zwaar door het stof gaan redding hotemetoten?

2009-11-07T06:48:00.000-08:00

Zo gauw mogelijk door het stof gaan lijkt dè manier te zijn om als hotemetoot na wangedrag te overleven. Directeur Joop Goos van Veilig Verkeer Nederland heeft dit proberen te bewijzen.

Veilig Verkeer Nederland komt volgens eigen zeggen “op voor veilige mobiliteit voor iedereen maar in het bijzonder voor de rechten van de kwetsbare weggebruikers”. Volgens haar missie wil ze “zoveel mogelijk mensen inspireren, stimuleren en actief bij verkeersveiligheid te betrekken”.

Hoe doet directeur Goos dat? Door altijd heel hard te rijden en zelfs met meer dan 60km per uur door 30km-zones te rijden. Dat heeft Peter R de Vries aangetoond, door drie dagen lang achter Goos aan te rijden.

Goos was vervolgens zo verstandig om meteen in het programma van Peter R te verschijnen. Daar ging hij heftig door het stof. Het was heel dom en fout wat hij heeft gedaan, maar hij heeft zijn lesje nu wel geleerd. Het zal nooit meer gebeuren. En als klein excuus: hij is ook maar een mens, met zijn zwakheden.

Dat laatste was natuurlijk ernstige kletskoek, want een normaal mens rijdt misschien 10km te hard, maar zeker geen 30 en zeker niet in een 30km-zone. Dat doen in de beleving van velen alleen verkeerscriminelen.

Toch leek Goos’ optreden goed te werken. Er ontstond immers geen collectieve roep voor zijn aftreden. Kennelijk is meteen door het stof gaan voor zich misdragende bobo’s het middel om volkswoede te voorkomen. Dat maakt ook duidelijk waar de steeds weer terug kerende volkswoede tegen de elite vooral tegen gericht is: tegen hun hoge, droge positie.

Maar goed, op deze manier is natuurlijk niet aan de gevolgen van elk wangedrag te ontkomen. Want er hoeft geen algemeen volksprotest los te komen om de eigen organisatie in te laten zien hoe groot de toegebrachte schade is.

Is het NIMBY-monster te overwinnen?

2009-10-27T04:01:00.000-07:00

Is het not-in-my-back-yard-syndroom een gruwelijk monster dat elk zinvol overleg met de bevolking en elke nuttige burgerparti- cipatie onmogelijk maakt? Er zijn nogal wat mensen, vooral ambtenaren en bestuurders, die dat denken. Vaak denken ze zelfs de erváring te hebben dat dat gewoon zo is. U weet wel, iedereen is voor opvang van verslaafden, maar niet in het pand bij hem op de hoek.

Ik heb goed nieuws! Want het nimby-syndroom is weliswaar niet uit te bannen, maar wel te beheersen. Dat kan op de volgende manier.

1. Maak op allerlei manieren het belang van de voorziening duidelijk en neem daar een ruime doorlooptijd voor.
2. Zorg voor een heldere politieke keuze dat de voorziening er gaat komen en streef daarbij een zo groot mogelijke steun na (liefst unanimiteit, natuurlijk).
3. Inventariseer zelf als organisatie alle locaties waarop de voorziening in principe technisch mogelijk en niet onevenredig duur is.
4. Leg dit lijstje op allerlei manieren aan de bevolking voor, via de media, de eigen website en op een gezamenlijke inspraakbijeenkomst.
5. Vraag iedereen of er locaties ontbreken of bepaalde locatie technisch toch niet mogelijk zijn.
6. Zet vervolgens zelf per alternatief alle voor- en nadelen op een rij.
7. Presenteer dat overzicht weer zo breed mogelijk.
8. Organiseer één grote bijeenkomst waarop u iedere aanwezige uitnodigt met voorstellen te komen om de voor- en nadelen aan te passen of aan te vullen.
9. Geef iedereen de kans vóór of tegen alternatieven te pleiten.
10. Trek op de bijeenkomst voorzichtig voorlopige conclusies: zijn er alternatieven die wel erg onaantrekkelijk lijken? Zijn er alternatieven die het meest voor de hand liggen? Wordt het een subjectieve, politieke keuze?
11. Constateer dat iemand zal moeten kiezen en dat het politieke bestuur daarvoor is. En dat het die keuze ook zal gaan maken.

Zet deze stappen en u beheerst het nimby-monster. Of het nu over een asielzoekerscentrum gaat of over jongerenvoorzieningen of verkeersontsluitingen. Slaat u een stap over, dan haalt u zich gegarandeerd onnodig problemen op de hals.

Voorzitter van inspraakbijeenkomsten: extern of intern?

2009-10-25T04:10:00.000-07:00

Moet een informatie-, inspraak, of participatiebijeenkomst een extern ingehuurde, onafhankelijke voorzitter hebben? Voor veel overheidsinstellingen is het antwoord: ‘ja natuurlijk’. De vraag is echter of dat wel zo ‘natuurlijk’ is.

Om te beginnen: waarom zou een externe voorzitter onafhankelijker zijn? Omdat hij de mensen achter de tafel niet of niet zo goed kent? Omdat hij geen werkrelatie tot hen heeft? Omdat hij niet bang hoeft te zijn zijn positie in de organisatie te schaden? Omdat hij zich niet met de plannen identificeert?

Dat lijken goede redenen, maar dat zijn het niet:
1. Ook de mensen achter de tafel snappen dat de voorzitter zich onafhankelijk, kritisch en naar de zaal geloofwaardig moet opstellen, dat is ook hun belang, ook al vinden ze dat op het betreffende moment misschien niet altijd leuk.
2. De kans dat een interne voorzitter zijn baan schaadt, is aanzienlijk kleiner dan de kans dat een externe nooit meer wordt ingehuurd, en beiden weten dat.
3. Natuurlijk moet je nooit iemand laten voorzitten die geen afstand van de plannen kan nemen.

Ja maar, naar de zaal toe boezemt een externe, onafhankelijke voorzitter toch meer vertrouwen in? Dat is nog maar de vraag. Burgers zijn niet gek. In de praktijk beoordelen ze de voorzitter puur op zijn optreden.

Een nadeel van een externe voorzitter kan zijn dat hij als een scheidsrechter over komt. Daarmee worden er meteen twee tegenover elkaar staande partijen gecreëerd. Dat is alleen gewenst als op voorhand duidelijk is dat er gepolariseerde verhoudingen zullen ontstaan of al bestaan.

De conclusies moet daarom zijn:
1. Zowel een interne als externe voorzitter is mogelijk.
2. Belangrijkste eis is dat hij/zij goed kan voorzitten.
3. De interne voorzitter moet voldoende afstand tot de plannen en de plannenmakers kunnen nemen.
4. De externe voorzitter moet voldoende kennis van en gevoel voor de verhoudingen hebben.
5. Een externe voorzitter mag zich niet nadrukkelijk als externe scheidsrechter presenteren. (Alleen bij al gepolariseerde verhoudingen kan dat gewenst zijn.)

Scheringa nieuwe lijsttrekker PvdA?

2009-10-20T09:59:00.000-07:00

Ik ben ervan overtuigd dat Dirk Scheringa jarenlang mensen woekerpolissen heeft aange- smeerd. Toen dat niet meer kon, moest hij een nieuwe, voldoende stabiele inkomstenbron zien te vinden en dat is hem niet gelukt. Dat heeft tot het einde van zijn bank geleid. Wouter Bos heeft dit goed doorzien en heeft daarom geen miljoenen in een bodemloze put gestort.

Maar toch, maar toch… Elke keer als ik Scheringa op tv zie, heb ik het gevoel met een warme mensenvriend te maken te hebben, die ook met zijn klanten alleen maar het allerbeste voor heeft. En Bos, tja, kun je die echt vertrouwen?

De goede manager, maar koele technocraat Bos lijkt hier tegenover een warme, zichzelf opofferende geboren leider te staan. Hoe krijgt Scheringa dit voor elkaar? En wat doet Bos fout? Ik breek er al dagen mijn hoofd over.

De communicatieve kwaliteiten van Scheringa zijn het meest duidelijk. Hij heeft een helder, consistent, zeer goed doordacht verhaal, weet wanneer hij schuld moet bekennen en combineert zakelijkheid en gevoel op een sublieme manier. Hij lijkt een beetje schuchter en verlegen, wat zijn kwetsbaarheid toont zonder het beeld van een sterke man aan te tasten.

Ook Bos heeft een helder, consistent verhaal, maar de emotie is afwezig en hij houdt zijn kwetsbaarheid verborgen. Daardoor ontstaat het beeld van een koele, niet-geëngageerde technocraat.

Daarbij speelt ook Bos’ glimlachje een rol. Het is mysterieuzer dan dat van de Mona Lisa. Het roept het beeld op van iemand die iets probeert te verheimelijken. Het CDA heeft daar bij de laatste verkiezingen dankbaar gebruik van gemaakt door te suggereren dat Bos niet is te vertrouwen.

Bos heeft dat vervolgens bevestigd door bij kritiek op hemzelf op een linke manier te proberen anderen de schuld in de schoenen te schuiven. Voor de kredietcrisis heeft hij achtereenvolgens zo’n beetje iedereen de schuld gegeven, tot de kleine spaarder toe. Na het verlies van de PvdA bij de Europese verkiezingen herhaalde hij dit. Hij heeft zich daarmee geen dienst bewezen. Scheringa had dat heel anders aangepakt.

Toch heb ik diep in mij het gevoel dat Bos niet eerlijker of minder eerlijk is dan de gemiddelde politicus. En dat glimlachje, volgens mij is het Bos’ manier om zijn verlegenheid te verbergen. Bos en Scheringa, twee verlegen jongens, twee manieren om met verlegenheid om te gaan. Dat zou wel eens het belangrijkste verschil tussen hen kunnen zijn.

Mede door dat verschil roept Bos het beeld op van de ideale bankdirecteur en Scheringa dat van de ideale leider van een sociaal-liberale partij. Voor een banenruil is het echter te laat.

10. Huisstijl = strategie!

2009-10-18T04:25:00.000-07:00

De meeste organisaties in de non-profit, zeker overheids- instellingen, behandelen de huisstijl als een vrij technisch, uitvoerend onderwerp. Afvragen wat ze nu eigenlijk met hun visuele uitingen willen, doen ze niet. Dat is een gemiste kans, want een goed doordachte strategie kan een wezenlijke bijdrage leveren aan de uitstraling van de organisatie.

Een qua huisstijl sterke organisatie vraagt zich in de eerste plaats af waaraan haar huisstijl moet bijdragen. Wil ze vooral:
1. de bekendheid van de organisatie vergroten?
2. duidelijk maken wie achter een bepaalde uiting zit?
3. enthousiasme voor de organisatie uitdrukken?
4. de betrokkenheid bij de organisatie vergroten?
5. of het gevoel van eenheid binnen de organisatie vergroten?
Een huisstijl kan aan alle vijf deze doelen bijdragen.

Het vergroten van bekendheid van de organisatie (het eerste doel) is voor de meeste overheidsinstellingen van aanzienlijk minder belang dan voor een particulier of non-profit bedrijf. Dat komt doordat een overheidsinstelling meestal èn bekend èn een monopolist is.

Duidelijk maken wie ergens achter zit (het tweede doel) kan ook in woorden. Een streng huisstijlbeleid is er wel functioneel, maar niet cruciaal voor.

De laatste drie doelen zijn voor de overheid de belangrijkste. Er zit de vraag achter: wie wil je in de eerste plaats zijn?
- Ben je in de eerste plaats muziekschool? Of onderdeel van de gemeente?
- Ben je in de eerste plaats brandweer? Of gemeentelijke dienst?
- Ben je in de eerste plaats gemeente? Of afdeling onderzoek?
- Ben je in de eerste plaats gemeente? Of het project versterking ondernemende stad?

De antwoorden leiden tot strategische keuzes in de profilering. Voorbeeld: de bevolking vertrouwt meer op de brandweer dan op een gemiddelde gemeentelijke dienst. Vertrouwen in de brandweer is heel belangrijk. Daarom is het voor de brandweer verstandig om in zijn contacten met de bevolking altijd de landelijke brandweer-huisstijl te gebruiken en niet die van de gemeente.

Ander voorbeeld: de afdeling onderzoek wil zich graag profileren, maar is een normaal onderdeel van de gemeentelijke organisatie en dient zich daarom ook visueel als gemeente te presenteren.

Wil iemand afwijken van de huisstijlregels, dan is de goede reactie niet beheersmatig en controlerend: ‘wat gaan we nou krijgen?’, maar ‘welk groot maatschappelijk belang zou dat kunnen rechtvaardigen?’ Oftewel: een slimme organisatie blijft zijn huisstijl ook altijd vanuit een strategische invalshoek bekijken.

9. De waarheid over citymarketing

2009-10-04T15:12:00.000-07:00

Er zijn nogal wat hardnekkige misverstan- den over city- marketing. Enkele belangrijke:

1. Voor sommigen is citymarketing hetzelfde als stadspromotie. Marketing, dus ook citymarketing, gaat echter over èn de kwaliteiten van het product (de stad, de dorpen, de streek) èn de promotie ervan. Inspanningen om jouw stad voor belangrijke doelgroepen aantrekkelijker te maken, zijn vaak veel belangrijker dan het maken van een nieuwe promotiebrochure.

2. Citymarketing moet gebaseerd zijn op een goed doordachte strategie. Dus geen ‘we moeten zo snel mogelijk leuke advertenties maken!’ Vooral profileringsdriftige bestuurders vergeten dit nogal eens.

3. Boodschappenlijstjes communiceren gaat niet. Wil je het beeld van je stad corrigeren of nader invullen, dan moet je je beperken. Je moet dus kiezen en dat is niet gemakkelijk.

4. Een focus die zo scherp is, dat het een unique sellingpoint is, is in de praktijk zeer moeilijk te vinden.

Scherp was ‘Tilburg, moderne industriestad’. Zo’n focus heeft echter twee grote nadelen. Het is vrijwel onmogelijk er binnen de stad brede steun voor te krijgen, terwijl je die nodig hebt. Pas wanneer heel veel instellingen en bedrijven de focus en slogan communiceren, kan ze de doelgroepen bereiken.

Een misschien nog wel groter nadeel van een scherpe focus, is dat mensen van een stad vooral leven en veelzijdigheid verwachten, en daar past een focus niet bij. Om deze redenen is een focus in de promotie meestal níet gewenst.

5. Kreten als ‘we zijn altijd de beste’ of ‘we zijn heel cool’ klinken zo overspannen, dat ze de geloofwaardigheid van de boodschap en de zender aantasten.

6. Een eventuele slogan moet bij voorkeur een link met de stad of streek hebben. De slogan is in de meeste gevallen het minst belangrijke onderdeel van de citymarketing, doordat het maar zelden lukt om een echt goede te vinden. ´I AMsterdam´, ‘Rotterdam durft’ en ´Er gaat niets boven Groningen´ zijn uitzonderingen.

7. Citymarketing kan niet zonder:
a. een analyse van de sterke en zwakke punten van de stad;
b. een analyse van het verschil tussen beeld en werkelijkheid;
c. een analyse van de wensen van de belangrijkste doelgroepen (Ondernemers? Toeristen?);
d. het formuleren van een strategie om je stad of regio te verbeteren en die verbeteringen te realiseren;
e. realistische ambities en geloofwaardige claims.

8. Meeste gemeentelijke websites gemankeerd

2009-09-15T14:52:00.000-07:00

Een gemeente- lijke website heeft veel functies. Veel gemeenten realiseren zich dat onvol- doende. Dat kan verdrietige gevolgen hebben.

Bepalend voor wat er op de gemeentewebsite moet komen, is wat de gemeente te vertellen heeft, maar natuurlijk in de eerste plaats wat de bezoeker wil.

Iemand die bijvoorbeeld www.polderstad.nl in tikt, verwacht daar informatie over Polderstad. Daarom is de eerste functie: presentatie en promotie (1) van de stad of dorpen.

De bezoeker verwacht ook naar andere interessante informatie over de gemeente te kunnen doorklikken. Daarom heeft de website ook een portaalfunctie (2).

Tot de belangrijkste informatie hoort natuurlijk die over de gemeente (3). De bezoeker verwacht vervolgens een goede digitale dienstverlening (aanvragen uitreksels, doorgeven adreswijziging enz) (4).

Uiteraard moet de website de mogelijkheid bieden om met de gemeente in contact te komen en om mee te denken met gemeentelijke planontwikkeling: de communicatie-, inspraak- en participatiefunctie (5). De mate waarin gemeenten van deze mogelijkheid gebruik maken, verschilt erg.

Een steeds interessantere optie is om de inwoners de mogelijkheid te bieden samen een digitale stad te bouwen. Zo kan een digitale lokale huiskamer ontstaan en een digitale lokale gemeenschap. Die kan de betrokkenheid bij de stad versterken, evenals de sociale verbanden. Dat is de communityfunctie (6).

Het populaire www.drachtenwiljemeemaken.nl is daar een zeer goed en succesvol voorbeeld van.

Een levende digitale community biedt de gemeente extra instrumenten voor burgerparticipatie. Bovendien kan ze bij de citymarketing en stadspromotie een belangrijke rol vervullen.

Veel gemeenten vergeten op hun website de presentatie-, promotie- en portaalfunctie en maken matig gebruik van de participatiefunctie. Maar weinig gemeenten bieden een plek voor digitale communityvorming.

Nationale ratings als www.adviesoverheid.nl (= www.overheidheeftantwoord.nl) werken dit in de hand, omdat ze nauwelijks of helemaal niet naar deze functies kijken. Gemeenten die oog voor de toekomst hebben, trekken zich daar niets van aan.

7. Zijn communicatieadviseurs onverbeterlijk?

2009-09-13T13:17:00.000-07:00

Zijn zwakke kwaliteiten en eigenschappen van een communicatieadviseur te verbeteren? Een vraag waarvoor elke leidinggevende vaak wordt gesteld. Het antwoord verschilt van geval tot geval. Mijn ervaring is echter dat er ook algemene conclusies zijn te trekken.

1. In de eerste plaats: de belangrijke kernkwaliteiten intelligentie (IQ), sociale intelligentie (EQ) en mondelinge uitdrukkingsvaardigheid zijn maar in zeer geringe mate beïnvloedbaar.

2. De meeste andere kwaliteiten zijn dat veel méér.

3. Dat geldt onder meer voor de kernkwaliteit schrijfvaardigheid, mits de betrokkene voldoende schrijftalent heeft. Schrijvers die nog weinig ervaring hebben, kunnen zich behoorlijk verbeteren, ervaren schrijvers veel minder.

4. Naast deze kernkwaliteiten spelen veel andere kwaliteiten een rol, zoals adviesvaardigheden, frustratietolerantie en kennis van de media.

5. Werk- en levenservaring kunnen deze kwaliteiten verhogen. Elk volgend jaar ervaring levert echter minder op dan het daaraan voorafgaande jaar. Daardoor is het ontwikkelingspotentieel van onervaren adviseurs beduidend groter dan dat van ervaren. Dat komt ook doordat onervaren, jonge mensen beter zijn te trainen en coachen dan ervaren, oudere.

Conclusie: op IQ, EQ en mondelinge uitdrukkingsvaardigheid na zijn de meeste kwaliteiten van communicatieadviseurs te verbeteren. Van onervaren, jonge adviseurs echter veel meer dan van ervaren, oudere.

Voor de verbetering van oudere, ervaren adviseurs is meestal een adequate inzet van diverse managementinstrumenten nodig, waar onder functionerings- en beoordelingsgesprekken. Zij moeten namelijk langdurig aangeleerd gedrag afleren en dat is meestal moeilijk.

Het zijn tegelijkertijd de mensen met de sterkste rechtspositie, vaak de geringste verhuisbereidheid en een relatief zwakke positie op de arbeidsmarkt. En wanneer in het verleden niemand ooit opmerkingen over hun functioneren heeft gemaakt, zijn ze ook nog eens relatief moeilijk van de beperkingen in hun functioneren te overtuigen. Vroeger keken ze vanaf hun 50ste langzaamaan uit naar de VUT. Nu moeten ze door tot hun 65, 66 of 67ste.

Het is dus van het allergrootste belang fors te blijven investeren in de kwaliteiten en flexibiliteit van alle communicatiemensen, ook van de adviseurs die het op dit moment nog helemaal niet zo gek doen.

De tragedie Depla

2009-09-09T05:37:00.000-07:00

Twee jaar geleden ging het gerucht door Nederland dat op bewakingscamera’s van het stadhuis de Nijmeegse wethouder Paul Depla te zien was in seksuele actie met een raadslid. Al gauw was duidelijk dat het niet slechts om een gerucht gering.

Depla wist snel hoe hij hierop moest reageren: niet op het gerucht ingaan, want het is een privézaak. Dat deed hij ook in de gemeenteraad. Hij werd daarin gesteund door burgemeester Thom de Graaf. Hun optreden was succesvol; de raad accepteerde hun verhaal met een brede meerderheid.

Wat waren de redenen van de raad? Ze liggen voor de hand:
1. Beperking van de schade aan hun politieke kopman (PvdA-fractie).
2. De wens om het meerderheidscollege in stand te laten (GroenLinks en SP).
3. De wens om een krachtig wethouder in het zadel te houden.
4. Sympathie en medelijden.
5. De kans ooit zelf in een vergelijkbare situatie terecht te komen.

Het grote publiek heeft deze redenen in véél geringe mate. In de hoofden van het publiek blijven enkele onbeantwoorde vragen hun vernietigende invloed hebben:

1. Als er niets waar is van dit gerucht, waarom ontken je het dan niet glashard?

2. Sinds wanneer is een vrijpartij in een fietsenkelder die voor iedere stadhuismedewerker toegankelijk is, privé ?

3. Wat was er gebeurd als het niet om twee politici was gegaan maar om twee ambtenaren? Berisping? Schorsing? Erger?

4. Algemener: is hier niet sprake van een gevoel boven de wet te staan, of in ieder geval boven de regels die voor iedere gewone Nederlander gelden? Te vergelijken met het graaigedrag van anderen?

Deze vragen hebben het de Nederlanders onmogelijk gemaakt om de zaak Depla in hun hoofd een plek te geven. Daarom lopen ze er onverwerkt mee rond. Geen probleem, zolang ze er niet aan herinnerd worden.

De benoeming van Depla in een prestigieuze functie zou echter alles oprakelen. Dat beperkt Depla’s carrièrekansen aanzienlijk. Nu hij volgend jaar niet meer wil terugkomen als raadslid of wethouder, moet hij dit aan den lijve ondervinden.

Het had natuurlijk anders gekund: spijt, ook-maar-een-mens-met-menselijke-zwaktes, zware baan, stress, spijt. Amerikaanse televisiedominees hebben deze aanpak tot hoge kunst verheven. Hun tranen en aanroepen van God gaan wel wat ver, maar dit was voor Depla waarschijnlijk een op de langere termijn betere aanpak geweest.

Meer in het algemeen: powerplay dat in de politieke arena succesvol is, kan in het collectieve nationale bewustzijn heel anders uitpakken.

6. Hoe selecteer ik de goede communicatieadviseur?

2009-09-06T00:39:00.000-07:00

Om een goede communi- catie- adviseur te zijn, moet je aan veel eisen voldoen. Enkele daarvan zijn echter met afstand de belangrijkste. Volgens mij zijn dat de volgende:
1. Een goede communicatieadviseur vindt snel de kern van een probleem. Daarom heeft hij (o.a.) een hoog i.q.
2. Hij kan zich goed verplaatsen in anderen. Daarvoor heeft hij een hoge sociale intelligentie.
3. Hij kan zich mondeling en schriftelijk (journalistiek) zeer goed uitdrukken.

Hoe in een selectieprocedure deze vaardigheden te toetsen? Mijn ervaring is dat dat goed op de volgende manieren kan:
 Intelligentie: via een intelligentietest (assessmentbureau). In een sollicitatiegesprek kun je natuurlijk een indruk krijgen, maar schijn kan bedriegen.
 Journalistieke schrijfvaardigheid: via het beoordelen van journalistieke producten van de kandidaat.
 Sociale intelligentie: in sollicitatiegesprekken met gebruik van cases, bij twijfel aangevuld met een assessment.
 Mondelinge uitdrukkingsvaardigheid: in een sollicitatiegesprek.

Communicatieadviseurs met een communicatie-opleiding hebben volgens mij maar een tijdelijke voorsprong op kandidaten zonder zo’n opleiding. Zo’n opleiding kan zelfs een nadeel zijn. Ze kan er namelijk toe leiden dat kandidaten zich focussen op het oppervlakkig invullen sjablonen, stappenplannen en checklisten.

5. Heeft tijd discussie centraal-decentraal beslecht?

2009-09-03T16:40:00.000-07:00

Een centrale of een decentrale organisatie van de communicatie? “Ach, voor beide is veel te zeggen”, vertelde een zelfstandig organisatieadviseur mij een keer. “Maar de schoorsteen moet ook roken, daarom switchen we als adviseurs om de paar jaar van centraal naar decentraal en weer terug.” Wat mij betreft is dat afgelopen.

Voor centraal pleiten vooral de volgende argumenten:
 Een goede afstemming en samenhang zijn gegarandeerd.
 Er is voldoende schaal voor collegiale toetsing.
 Het afdelingshoofd kan van voldoende niveau zijn.

Voor decentraal pleit maar één argument:
 Nabijheid bij de klant.

Mijn stelling is dat bij een decentrale organisatie de nadelen ervan niet zijn op te lossen, maar omgekeerd tegenwoordig wèl. Bij een centrale organisatie kan de afstand tot de interne klanten erg verkleind worden. Dat kan door:
 een goed accountmanagement te creëren;
 jaarlijks klantentevredenheidsonderzoeken uit te voeren;
 afdelingen en diensten hun ‘eigen’ adviseur te geven;
 die adviseurs een aantal dagdelen per week zeer dicht bij hun interne klanten te laten werken.

Twintig jaar geleden waren deze oplossingen in de praktijk niet of nauwelijks mogelijk (in ieder geval zeer ongebruikelijk). Nu wel. Daarmee is volgens mij de discussie beslecht.

Er is wel een nieuwe vraag voor in de plaats gekomen: is het niet gewenst om delen van de communicatiefunctie te koppelen aan strategieontwikkeling en/of bestuursondersteuning? Ik denk dat zonder koppeling aan een van deze of beide beleidsvelden de communicatiediscipline zijn strategische adviesrol op de langere termijn niet kan handhaven.

Het gevolg daarvan is dat in de grotere gemeenten een knip tussen de meest strategische en andere communicatieactiviteiten moeilijk te vermijden is. Communicatie+strategieontwikkeling+bestuurs- ondersteuning zouden namelijk in de beleving veel te groot en invloedrijk worden.

Een dergelijke knip kan echter grote nadelen hebben. Die kun je volgens mij alleen voorkomen door alleen echt goeie mensen in dienst te hebben en optimale overlegvormen te creeren.

4. Misverstand over taken communicatieadviseur

2009-09-03T05:57:00.000-07:00

Er zijn communicatieadviseurs die denken dat ze alleen maar hoeven te adviseren, en niets hoeven te doen en zeker niets hoeven uit te voeren, daar zouden anderen voor zijn. Het is een tragische vergissing.

Een communicatieadviseur:
1. analyseert de mogelijke communicatieve consequenties van gebeurtenissen, ontwikkelingen en voornemens;
2. bedenkt, samen met anderen, een communicatiestrategie;
3. werkt de strategie verder uit in een operationeel plan of laat dit doen;
4. (her)schrijft cruciale teksten: persberichten, webteksten, nieuwsberichten, brieven, inleidingen, toelichtingen, samenvattingen van nota’s enz.
5. organiseert, ondersteunt, begeleidt en/of bewaakt de uitvoering van communicatieve activiteiten.

Het (her)schrijven van teksten (punt 4) is zowel een strategische als uitvoerende activiteit. Doordat teksten zo belangrijk zijn, kosten het overleg erover en het corrigeren relatief veel tijd.

Een goede communicatieadviseur analyseert snel (punt 1) en bedenkt ook snel een communicatiestrategie (punt 2). Het uitwerken van de strategie in een communicatieplan (punt 3) kost hem nog minder tijd.

Slechte adviseurs kunnen van de uitwerking van een strategie in een communicatieplan een dagtaak maken. Voor wat zij ‘uitvoering’ noemen, vinden ze zich te goed, inclusief het schrijven van teksten.

Ze participeren ook graag in allerlei overleg, zoals projectgroepen. Ook dat is ongewenst. Het is ondoelmatig, en erger: het maakt het moeilijker om voldoende afstand te houden om vanuit de communicatiedoelgroepen te kunnen blijven denken.

3. Schrijven is geen cryptogrammen maken

2009-09-02T07:20:00.000-07:00

Mensen worden overspoeld met informatie. Daarom selecteren ze scherp. Wat hun onvoldoende interesseert, negeren ze. Wat te moeilijk is om te lezen, leggen ze naast zich neer. Daarom is de leesbaarheid van teksten van groot belang.

De journalistiek heeft geleerd optimaal leesbaar en toegankelijk te schrijven. Daarom moet journalistiek schrijven in de overheidscommunicatie de norm zijn. Helaas is journalistiek schrijven moeilijk; weinig mensen krijgen het zonder gedegen training onder de knie. Je hebt er zowel talent als voldoende training voor nodig.

Ongetrainde schrijvers maken vooral de volgende fouten:
1. Ze gebruiken (heel) vaak onnodig de passieve vorm (‘hij werd...’).
2. Bij pers- en nieuwsberichten vallen ze niet met de deur in huis, maar beginnen ze met oninteressante inleidingen.
3. Ze gebruiken woorden die veel mensen niet begrijpen.
4. Ze gebruiken onnodig abstracte uitdrukking als ‘ten aanzien van’ en ‘met betrekking tot’ in plaats van eenvoudige voorzetsels als ‘met’ of ‘over’.
5. Ze gebruiken te veel en overbodige woorden.

Het lijkt toch niet zo moeilijk om het goed te doen, maar dat is het wel. En dan heb ik het nog niet over de ‘communicatieadviseurs’ die vinden dat persberichten niet journalistiek geschreven hoeven te worden. En dat de lezer best moeite mag doen om een tekst te begrijpen. Dit soort adviseurs heeft een verkeerd beroep gekozen. Ze hadden cryptogrammen moeten gaan maken.

2. Zonder emotie geen vertrouwen

2009-08-31T01:38:00.000-07:00

Iedereen maakt fouten, ook de overheid, dat kan niet anders. En die fouten worden in de media en op verjaardagsfeestjes breed uitgemeten.

Dat kan vernietigende gevolgen hebben voor het vertrouwen van de bevolking. Alleen wanneer iedereen zich realiseert dat de bestuurders, politici en ambtenaren zich wel enorm voor de goede zaak inzetten, kan het vertrouwen blijven.

Overheden hebben tegenwoordig echter moeite om hun passie en engagement te tonen. Het past niet bij de zakelijke tijdgeest, maar ook niet bij de logica van een bureaucratische organisatie. De overheid moet onafhankelijk, onbevooroordeeld, integer en objectief zijn. Daar lijken emoties niet bij te passen.

Toch zijn emoties onmisbaar. Hoe kun je anders laten zien dat je mensen begrijpt, dat je zorgvuldig afweegt en dat je met overgave je beleid probeert uit te voeren? Bovendien: emotieloze communicatie landt bijna niet meer bij mensen die overspoeld worden met informatie.

1. Hoe het vertrouwen van de bevolking te winnen?

2009-08-31T01:27:00.000-07:00

Binnen de overheid zijn er nogal wat mensen die denken dat burgers toch altijd maar mopperen, zeker als ze hun zin niet krijgen. En dat het daarom geen zin heeft om te proberen het vertrouwen van bewoners en ondernemers te winnen.

Het is een typische stelling van teleurgestelde bestuurders en ambtenaren die ooit idealistisch waren, maar ook van onverschillige en/of incompetente lieden. Ach, je hoeft je toch niet in te spannen voor meer waardering en vertrouwen, want dat levert toch niets op.

Er is echter wel zeker veel te winnen, maar daarvoor moet je je werk wel erg goed doen:
 Laat zien dat je goed luistert naar wat anderen te vertellen hebben.
 Laat zien dat je hen goed begrijpt.
 Laat zien dat je wensen, belangen en ideeën zorgvuldig afweegt.
 Laat zien dat je jouw besluiten succesvol uitvoert.
 Laat zien dat je je met passie en overgave voor de publieke zaak inzet.